ΜΑΙΡΗ ΛΕΦΚΟΒΙΤΣ
ΘΝΗΤΟΙ ΚΑΙ ΑΘΑΝΑΤΟΙ
…οι μύθοι, όπως τους αφηγούνται οι αρχαίοι συγγραφείς, δεν προσφέρουν τόσο ελπίδα όσο τα μέσα για την κατανόηση του κόσμου. Μας δίνουν τη δυνατότητα να τοποθετήσουμε τους εαυτούς μας στον κόσμο ως παρατηρητές κσι να πάρουμε μια ιδέα γι' αυτό που εύλογα θα περιμέναμε να συμβεί στην πορεία της ζωής μας. Δεν μπορούμε να αποφύγουμε βάσανα και δυσκολίες, ο θάνατος είναι αναπόφευκτος και η αρετή δεν ανταμείβεται πάντοτε. Η δικαιοσύνη μπορεί να μην επικρατήσει αμέσως, παρότι η αδικία εντέλει θα τιμωρηθεί, ακόμα κι αν χρειαστεί να υποφέρουν αθώοι. Δεν μπορούμε να ελπίζουμε σε μια καθολική λύτρωση, ούτε να περιμένουμε ότι τα θύματα της τραγικής δράσης θα αποζημιωθούν για τα όσα υπέφεραν.
Γιατί λοιπόν θα πρέπει οι θνητοί να λατρεύουν θεούς που τους παρέχουν τόσο λίγα ευεργετήματα;
…
Οι θνητοί διδάσκονται ακόμη από τους μύθους ότι δεν μπορούν να ελέγξουν όσα τους συμβαίνουν. Ορισμένα γεγονότα καθορίζονται από τη μοίρα. Ακόμα και ο Δίας, ο ύψιστος θεός, δεν μπορεί, όταν το θέλει, να σώσει το γιο του τον Σαρπηδόνα στο πεδίο της μάχης στην Τροία [1].
…
Ακόμα όμως και με τους περιορισμούς που τους επιβάλλει η μοίρα, οι θνητοί έχουν κάποιες επιλογές. Ο Έκτορας θα μπορούσε να παρατείνει τη ζωή του αν δεχόταν τη συμβουλή του Πολυδάμαντα και αποτραβιόταν πίσω από τα τείχη της Τροίας [2].
…
Οι μύθοι μας διδάσκουν ότι οι θνητοί πρέπει να παλέψουν για να εκτιμήσουν και να κατανοήσουν τη συμβουλή που οι θεοί επιλέγουν να τους δώσουν. Μετά την επιστροφή του στην Ιθάκη, ο Οδυσσέας συνειδητοποιεί ότι θα πρέπει να είναι πάντα σε εγρήγορση προκειμένου να αντιλαμβάνεται τα σημάδια που του στέλνουν ο Δίας και η Αθηνά, ώστε να κάνει όσα του υποδείξουν όταν εκείνοι θέλουν να κάνει κάτι γι' αυτούς [3].
…
Οι αρχαίοι συγγραφείς χρησιμοποιούν τους μύθους για να υπενθυμίσουν στους ανθρώπους τα αυστηρά όρια που επιβάλλει η θνητή τους φύση, καθώς και τους κινδύνους που υπάρχουν στον κόσμο όπου κατοικούν. Χρησιμοποιούν τους μύθους για να εξηγήσουν ότι η συνύπαρξη με τέτοιους θεούς απαιτεί υπομονή, αυτοσυγκράτηση και ανοχή. Το τελευταίο πράγμα που προσφέρουν οι θεοί των Ελλήνων και των Ρωμαίων είναι η άμεση ανταπόδοση ή το είδος εκείνο της ανταπόδοσης που θα έδινε στους ανθρώπους την αίσθηση ότι οι θεοί είναι ευχαριστημένοι μαζί τους. Οι αρχαίοι συγγραφείς μοιάζουν να λένε ότι η ζωή των ανθρώπων που απαρτίζουν το κοινό τους δεν μπορεί να είναι ευκολότερη από ό, τι των μεγάλων ηρώων, που ήταν παιδιά των ίδιων των θεών ή απόγονοί τους.
Από το Θνητοί και Αθάνατοι της Μαίρης Λέφκοβιτς,
μτφρ. Αλεξάνδρας Μελίστα, εκδ. Μεταίχμιο, Αθήνα 2003
(αποσπάσματα του Επιλόγου σχολιασμένα από τον ιστολόγο)
[1] Για την ακρίβεια: θα μπορούσε αλλά δεν το κάνει σεβόμενος το νόμο της Μοίρας (που επιβάλλει τη θνητότητα των ανθρώπων) και τη βούληση των άλλων θεών, την οποία φροντίζει να του υπενθυμίσει η Ήρα (στο Π της Ιλιάδας, στ. 431-449). Ο Δίας μοιάζει να έχει με τη Μοίρα την ίδια σχέση που έχει ένας ευσυνείδητος συνταγματικός μονάρχης με ένα Σύνταγμα, το οποίο του δίνει βέβαια κάποια περιθώρια παρέμβασης, ο ίδιος όμως προτιμά να μην τα εκμεταλλευτεί για να μη διασαλευθεί η κοινοβουλευτική τάξη και η εύρυθμη λειτουργία του πολιτεύματος.
[2] Και, βεβαίως, θα πλήρωνε το αντίτιμο και αυτής της επιλογής του, ακριβώς όπως πλήρωσε το αντίτιμο της επιλογής του να αντιμετωπίσει, τελικά, τον ισχυρότερό του Αχιλλέα.
[3] Οι μάντεις, οι οιωνοσκόποι, αργότερα οι ορφεοτελεστές και οι μητραγύρτες δεν κατάφεραν να πείσουν τους Έλληνες ότι ήταν σε θέση να ερμηνεύσουν με ασφάλεια τη βούληση των θεών ―και ίσως εδώ βρίσκεται ένας από τους λόγους για τους οποίους δεν αναπτύχθηκε η ισχύς του ιερατείου στην αρχαία Ελλάδα και δεν υπήρξαν ιερά και απαραβίαστα κείμενα του είδους των ινδικών Βεδών ή της εβραϊκής Βίβλου. Ακόμη και σε σχέση με τους ευρύτερα αποδεκτούς δελφικούς χρησμούς, η αμφισημία θεωρήθηκε ως φυσικό χαρακτηριστικό του Λοξία Απόλλωνα που τους ενέπνεε. Η θρησκεία δεν κατάφερε να πείσει τους Έλληνες ότι είχε έτοιμες απαντήσεις, άμεσα αναγνωρίσιμες και εφαρμόσιμες σχετικά με το τι πρέπει να κάνουν και τι να αποφεύγουν για να έχουν την εύνοια των θεών. Σε αντίθεση δε με τους νόμους του Μωυσή, οι νόμοι του Μίνωα νωρίς λησμονήθηκαν, αφού αντικατα-στάθηκαν από πλήθος άλλους. Συνέχισαν, λοιπόν, οι Έλληνες να προσπαθούν να ερμηνεύουν, όπως νόμιζε ο καθένας, τα σημεία των θεών, την ίδια την πραγματικότητα. Και αγωνιζόμενοι να ερμηνεύσουν τα σημεία επινόησαν την φιλοσοφία.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου